- Vá giỏi quá! - Nhuần cúi xuống vuốt nhẹ sống lưng láng mượt của con vật, lấy mẩu bánh mì để dành trong ba lô cho nó ngoạm rồi bước nhanh đến cửa loay hoay tra chìa khóa.

Mùi ẩm mốc lạnh lẽo phả lên khiến cô dừng lại một chút, lướt nhìn khắp căn nhà nhỏ vốn thiếu ánh sáng từ nhiều ngày qua nhưng mọi thứ vẫn y nguyên. Mọi thứ - nói đúng ra chỉ là mấy món đồ đạc cũ kỹ và bộ nồi nấu rượu được kê cao trên tấm phản. Con Vá được dì Thêm nhà bên kia cho ăn ở nhưng vẫn không quên để mắt coi ngó bên này, thấy Nhuần mở cửa bước vào là xoắn xuýt chạy theo. Đến mỗi góc nhà hay chân bàn, gầm tủ và gầm giường, nó thấp chân xuống duỗi dài tấm thân tròn lẳn, dúi sát mõm vào hít rồn rột. Chừng như đã yên tâm, nó thong thả bước ra hiên nằm xuống gần mép nắng, thiu thiu ngủ với bộ dạng thảnh thơi như chưa có những ngày dài vắng chủ.

Mở hết các cánh cửa đón nắng gió quyện hơi biển mặn quen thuộc và quét dọn sạch sẽ trong ngoài xong, Nhuần bước ra khoảng vườn sau um tùm cỏ dại. Lại tìm cây cuốc chét, xới đất bới cỏ loay hoay cả tiếng đồng hồ mới đứng thẳng người quệt mồ hôi đang ròng ròng từ chân tóc xuống trán, nhòe cay cả mắt. Ngày mai sẽ đi xin ít bụi chuối mỏ két trồng vào, cô nghĩ vậy. Đây là loại cây có bông hoa vừa rực rỡ như những cánh chim màu vàng cam, lại vừa cắm được bền, chưng lâu vẫn không bị thối nước trong bình. Dì Thêm nói ngày xưa mẹ rất thích dùng loại bông chuối này để đơm cúng. Mùa nắng nóng khó trồng, nhưng khoảng sân này ít nắng và có cô ở lại nhà chăm tưới mươi hôm thì chắc sẽ ổn thôi.

Nước mát làm Nhuần khỏe lại và tươi tắn hơn. Thay chiếc áo dài tay, Nhuần cầm mấy hộp quà sang bên dì Thêm, đơm bánh trái và thắp nhang cho bà Thông. Ba năm rồi từ khi bà cụ mất, cô cũng không mấy khi về đây trừ vài dịp húy kỵ lớn của gia đình. Tuổi thơ không lành lặn của cô bắt đầu từ dạo cơn bão lớn biến Nhuần chỉ sau một đêm thành đứa trẻ sáu tuổi mồ côi, phải vật vờ giữa những đùn đẩy của họ hàng gần mười năm. Lầm lũi trở về nhà, con bé Nhuần nhận được sự đỡ nâng ấm áp của người hàng xóm tốt bụng. Bà Thông lúc này đã cao tuổi, nồi rượu đang cần người trông giúp. Cũng là cho con bé học việc kiếm cái ăn cái mặc để tiếp tục đến trường. Dần dà quen việc, nghỉ hè có ngày Nhuần nấu đến hai nồi rượu, đạp xe đi bỏ mối cho các quán trong làng...

Cô nhìn lên di ảnh bà cụ, lúc nào cũng mỉm cười nhìn xuống đứa cháu nhỏ như một lời chào hỏi ân cần. Dì Thêm cắp rổ bước xăm xăm từ ngoài cổng, chưa vào nhà đã cất tiếng:

- Con Nhuần đó à? Đi dữ hí! Tưởng mô quên đường về rồi nữa chơ! Ngó vô sân thấy nhà mở cửa là dì biết con về...

Nhuần vui vẻ cầm tay dì, cảm nhận làn da thô ráp từ nhiều vết chai sần và chút cồm cộm của những đường gân nổi dày trên lưng bàn tay:

- Dễ chi mà quên được hả dì? Con nhớ mệ nhớ dì bất chết đó chơ!

Sau khi bà Thông mất, dì Thêm bỏ việc mua bán ngoài Phước Tượng vào ở hẳn trong này vừa lo hương khói cho mẹ, vừa coi sóc nhà cửa và mấy đám hoa màu. Dì lớn lên cùng lứa hàng xóm với ba mẹ Nhuần, nhưng bạn bè lần lượt có gia đình con cái, còn dì thì vẫn đi về một mình cho đến hết thì. Chuyện trò đôi câu, cuối cùng Nhuần cũng hỏi được điều mình muốn biết:

- Anh Cường có hay về không dì?

Dì Thêm nói ngay như thể câu chữ đã chực sẵn nơi cửa miệng:

- Thỉnh thoảng có. Hắn đang về làm việc chi đó ở Lăng Cô, mơi mốt chi hắn cũng vô nhà.

Dì cười nhẹ, nói lầm bầm như chỉ để mình nghe: “Mà lạ thiệt hè? Hắn kêu tau bằng o, răng mi lại kêu dì?”.

Nhưng Nhuần đã kịp nghe má mình nóng ran. Gia đình Cường thật ra cũng vốn gánh nhiều bất hạnh như là một thách thức của định số. Khi người cha bỗng dưng ngả bệnh và mất đi, gia đình nhỏ còn lại mẹ và hai anh em thì anh Hiếu là chỗ dựa vững chắc nhất cho Cường. Hơn Cường chưa đầy hai tuổi nhưng Hiếu luôn chững chạc và mạnh mẽ trước mắt em mình. Tỉ mỉ xếp đồ chơi cho em hoặc cùng nhau lang thang trưa hè đi chọc mủ mít bắt ve, rồi kèm cặp học hành mong vượt qua cấp phổ thông, cùng nhau lên đại học để bù lấp cho nhiều nỗi trống vắng của mẹ. Vậy mà tai họa một lần nữa lại giáng xuống mái gia đình chênh chao ấy: anh Hiếu bỗng mất đi vào một sớm mai vì con sóng trụt ở bãi biển Lăng Cô. Lần này thì mẹ và Cường chao đảo không gì chống đỡ nổi. Xem ra nỗi mất mát này còn khủng khiếp hơn, khoét sâu hơn nhiều tan nát và vụn vỡ trong tháng ngày đau thương của hai người còn ở lại. Dù họ hàng bên chồng thường đến thăm và an ủi, nhưng điều đó không làm tinh thần hai mẹ con khá hơn. Sau đó không lâu, Cường cùng mẹ rời làng với lý do không muốn bị ám ảnh bởi những đau buồn ở chốn quê. Hôm đó, một cô gái rạng rỡ bất ngờ xuất hiện bên cạnh họ. Nhuần đứng sau cánh cửa nhìn sang bên kia ngõ rào chè tàu. Dưới hiên nhà anh, vẻ thân thiết tươi vui của cô gái rạng ngời như đang háo hức chỉ đường về phía trước cho anh, và cho cả hai người. Nhuần thấy mình như thuộc về một nơi khác, nơi tuổi thơ trong khiết mãi mãi dừng lại và lùi xa. Cô lặng lẽ thay số điện thoại, khóa luôn trang mạng xã hội, lao vào học thêm và làm thêm. Căn nhà nhỏ không giữ mãi một người đã bắt đầu thấy mình hoàn toàn đơn độc.

2.

Sau buổi làm việc với nhóm, Cường tình cờ gặp Vũ, bạn học cũ hiện đang làm việc ở ủy ban xã. Cuộc gặp bên lề sau công việc nhưng lại đem đến cho anh nhiều hào hứng thú vị. Có lẽ ngày rời đi của anh khá bất ngờ với bạn bè, kể cả những đứa thân thiết.

- Chà chà... Phong độ quá! Vợ con mấy đứa rồi?

Vũ ôm vai bạn lắc mạnh, nói tiếp giọng nồng nhiệt:

- Vô quán đây làm chút chi rồi nói chuyện chơi. Cũng lâu quá rồi, không chừng quên mặt nhau chơ phải chơi mô.

Nhưng anh đã phải hẹn bạn lần sau, nói thật là về thăm nhà gấp. Mượn tạm chiếc xe máy của Vũ, anh nổ máy chạy trên đường trưa, cúi gò người thấp hơn như để giảm bớt lượng nắng nóng và cả mặt đường hầm hập phả lên. Anh không chờ đến chiều bởi giọng nói của o Thêm trong điện thoại rất vui: Xong việc thì về luôn đi! O đãi mi món ngon, với lại còn nhiều thứ bất ngờ nữa... Cường thấy lòng mình rộn vui theo. Lâu rồi ít về quê bởi mẹ anh dạo này hay đau vặt, ngoài công việc, anh thường phải để tâm chăm sóc nhiều hơn. Với lại, nhà cũ đã có o Thêm đảm nhiệm việc lo liệu mọi thứ. Còn thì bạn bè đều mỗi đứa một phương, cuốn theo công việc và gia đình. Cường chợt thấy lòng hụt hẫng như trầm xuống một nhịp khi nghĩ đến căn nhà nhỏ bên kia hàng rào đã bao lần anh trở lại đều không thấy bóng người, kể từ ngày đó. Là ngày đứa em họ xa bên ngoại về đưa mẹ con anh ra Bắc để dự tuyển vào Đại học Hàng Hải, nó vốn biết mẹ anh rất tự trọng nếu không nói là quá sĩ diện, sẽ không muốn chịu ơn ai quá nhiều khi điều kiện sống của hai mẹ con đang khá ảm đạm. Vì vậy gia đình nó sẽ giúp cho anh một hướng đi xem ra sẽ phù hợp với những yêu cầu phát triển sau này ở những vùng cảng biển. Tháng ngày mới không quá lạ lẫm chật vật như mẹ con anh từng băn khoăn. Anh có thể làm thêm ngoài giờ học để lo các chi phí ăn ở cho mình và mẹ. Con bé cũng thật đáo để. Cứ lanh tay lẹ miệng thu xếp cùng với một vài tác động kín đáo từ phía cậu mợ khiến mẹ con anh luôn thấy thuận lợi, lại cứ tưởng đâu đều là may mắn. Xem ra nó còn “chu đáo” hơn khi giới thiệu cho anh một cô bạn thân hiện đang giảng dạy ở một trung tâm ngoại ngữ trước khi khăn gói ra nước ngoài làm việc và chuẩn bị kết hôn. Nhưng chuyện với cô bạn ấy rồi cũng lơ lửng chẳng đâu vào đâu, không hẳn vì cách nói cách nghĩ khác nhau, mà còn vì một điều gì đó anh không lý giải được. Dù rằng anh không bỏ lịch học ngoại ngữ nâng cao một buổi nào, nhưng những buổi gặp riêng đã nhạt dần. Đó là những đêm sau khi biết mẹ đã ngủ sâu, anh trở lên gác dỗ giấc và loay hoay tự hỏi mãi vẫn không biết được vì sao. Xa quê mấy năm nhưng ngoài thời gian làm và học, hình ảnh đất và người của chốn quê vẫn không dễ gì nhòa phai trong trí tưởng đứa trai làng như anh đã từng nghĩ... Sau mấy năm trải nghiệm ở ngoài ấy, đây là lần đầu tiên anh được điều động theo nhóm vào thực tế ở quê nhà. Diện mạo cảng biển đã vượt ngoài tưởng tượng của anh. Thời gian xa cách khá lâu và đổi thay cũng đã nhiều. Những ghi nhận và kết luận ban đầu của nhóm đang đánh thức trong anh nhiều suy nghĩ...

Bóng tre bỗng mát rượi khiến anh dừng xe lại ngước nhìn bầu trời trưa xanh ngắt trên cao. Đường vào làng yên vắng nghe rõ tiếng thân tre cọ vào nhau kèn kẹt. Nhiều đoạn đường có tường bao kiên cố thay cho những đoạn rào chè tàu và hàng tre bụi duối ngày nào. Qua một đoạn đường xóm nữa, ngôi nhà xưa đã hiện ra dưới nhiều bóng cây lưu niên trùm phủ xanh ngát cả ban trưa.

O Thêm bước ra hiên, nụ cười giòn tươi hơn cả màu nắng đang nhảy nhót chấp chới trên sân:

- Về rồi, về rồi! Mau vô nhà cho mát!

Cường ôm vai người cô ruột, bóp nhẹ cánh tay thấy gầy hơn trước mà lòng bỗng chùng xuống. Nhưng o Thêm không để anh kịp nghĩ nhiều, đã kéo cây quạt nước đến gần chiếc bàn lớn bày dọn sẵn mâm thức ăn:

- Rửa mặt rồi vô ăn luôn kẻo trưa quá lỡ bữa. Thằng ni vốn xấu bụng đói lắm, chưa ăn kịp là run tay run chân luôn chơ mô. Đi mau đi con!

Anh bỗng đưa mắt nhìn về phía bếp, nơi có tiếng lách cách sắp dọn chén bát. Anh đi nhanh đến ngạch cửa vừa lúc cô gái đang xếp đũa muỗng vào khay, im lặng quay người bước lên nhà.

- Nhuần phải không? Lớn quá anh nhìn không ra luôn!

Cường muốn cầm tay khoác vai cô bạn hàng xóm như thuở còn vùi trấu nướng khoai hay những buổi ăn cơm rượu ngủ say lăn lóc, nhưng đã kịp dừng lại. Nhuần lớn nhiều rồi, đã xinh đẹp hơn nhưng ánh mắt nhìn anh vẫn đằm sâu vẻ trầm tĩnh cùng nét duyên ngầm, là cái đẹp rất đặc trưng của những cô gái ở vùng quê ven biển này.

Anh đi sau cô gái, ngồi vào bàn, kiếm chuyện nói cho qua khoảnh khắc bối rối:

- Chợ mới xã mình vừa khánh thành, o không đăng ký một lô để buôn bán cho vui? Lủi thủi ra vô một mình ở xóm cũng buồn.

O Thêm xoay cây quạt cho vừa với hướng ngồi của đứa cháu trai, cười xuề xòa:

- Ui da, tra rồi ăn ít, mặc cũng không nhiều, bôn ba chi cho cực! Sợ tau rảnh quá thì mi lấy vợ đẻ con đi, mệ bồng bịn tắm rửa cho cháu. Tau vui mà bây lại khỏe.

Nghe cái kiểu nói của o Thêm như thể hai người ngồi đối diện đã là vợ chồng, Nhuần lúng túng giở chén xới cơm. Mâm cơm trưa nay nhiều món ngon, đặc biệt có canh cá kình đầu mùa nấu thơm thêm ít lát măng chua, nhưng món nuốc chân chấm ruốc chanh tỏi ớt kèm với dưa gang rẫy giòn ngọt vẫn là khoái khẩu nhất. Mấy cọng rau thơm trồng sau vườn nhà lá nhỏ nhưng dày, đánh thức khứu giác đến nồng nàn hương vị làng quê mà dù đi bao lâu và bao xa vẫn không quên được. Cường buột miệng:

- Ngon quá! Đi đâu rồi cũng thích cơm nhà mình.

O Thêm khều nhẹ chân Nhuần rồi cười cười:

- Cơm này bé Nhuần nấu, có tính là người nhà mình không con?

Trong lúc cô gái ngượng đỏ mặt đi xuống bếp, o Thêm hỏi thăm sức khỏe chị dâu và cho Cường biết về những điều mong muốn của người mẹ quá cố. Là chuyện bà cụ Thông trước khi mất đã ủy quyền cho ông bác được họ tộc kính nể cất giữ di chúc. Chuyện đã lâu, cũng đến lúc phải nói cho rõ ràng...

3.

Chiều đang nhạt nắng. Một nửa lưng núi in bóng mây và gió đã lao xao những vạt rừng tràm, rừng keo hai bên đường. Từ nơi này nhìn ra, những rừng cây, rú thấp và truông Dẻ trước mắt họ cứ như thảnh thơi nối nhau chuồi chân ra phía biển, vẽ lên một bức tranh tự nhiên hùng vỹ mà vẫn duyên dáng lãng mạn.

Bà cụ Thông đã cho đứa cháu nội đích tôn phần đất bên cạnh nơi yên nghỉ của chồng mình. Cho nên khi nằm xuống, bà cũng được quây quần bên chồng con và cháu trai. Lần nào về nhà, Cường cũng đi thắp nhang, không chờ o Thêm giục nhắc. Lần này có Nhuần cùng đi nên không phải về vội. Họ chạy dọc ra cụm rừng thấp ngồi nhìn buổi chiều hè yên ả buông, cũng như tự thưởng cho mình một thoáng “chữa lành” sau những ngày miệt mài cắm mặt vào công việc. Và Nhuần cũng đã kịp thu hồi cái cách nói mang tính “sát thương” nghiêm trọng như đã từng dự định. Nghĩ đến đây cô suýt bật cười thành tiếng, nhưng đã nhanh chóng nhỏ giọng hòa hoãn:

- Chẳng lẽ anh cứ ở ngoài đó mãi? Bác gái có tuổi rồi, lại không khỏe. Anh có nghĩ đến việc đưa bác vào đây không?

Cả hai bỗng rơi vào khoảng trống yên lặng. Cường chợt nhớ đến lời o Thêm lúc trưa: Mệ nội nói rõ nhà ni là của mạ con thằng Cường, có nghèo khổ đến mấy cũng không cầm không bán. O thì ở đây cho nhà có hơi người, cũng không tranh giành chi. Bữa mô trăm tuổi có mạ con bây về đây hương khói... Anh đưa mắt nhìn về phía cảng biển Chân Mây thấp thoáng những điểm sáng lấp lánh trên màu nước xanh ngời. Thật ra không đợi o Thêm, hay cả Nhuần bây giờ đang nhắc nhở, mà ngay khi cân nhắc theo nhóm vào tiến hành khảo sát triển khai dự án, anh đã thấy trước ngày về không xa. Một ngày về hiểu theo các nghĩa đều đúng. Những giấc mơ ấp ủ lặng thầm từ ngày nào không lâu nữa thôi sẽ được thực hiện. Như những trò chơi hồi nhỏ anh Hiếu thường dành phần thắng cho em trai bằng câu thần chú trong cổ tích “Vừng ơi mở cửa ra”! Anh quay sang nhìn thật sâu vào mắt cô gái:

Có lúc anh đã nghĩ rằng chuyện anh Hiếu mất đi không hẳn đã là kết thúc. Hình như nó còn có nghĩa là để làm tiếp những gì mà khi còn sống anh ấy chưa thể thực hiện được. Điều này khiến anh thấy đã đến lúc mình phải quyết định. Tuy chưa dám chắc ở mức độ nào, nhưng anh tin là sẽ làm được...

Nhuần im lặng lắng nghe chuỗi ký ức kết nối theo một trình tự hợp lý như những gì anh ấy đã trải nhận. Cô nói như reo lên:

- Chắc anh Hiếu đã đặt vào anh nhiều kỳ vọng, sẽ rất vui vì anh đã trở lại nơi anh ấy nằm xuống và chờ mong...

Cô nói thêm rất nhỏ cho vừa chỉ mình nghe: “Và em cũng...”.

Bóng nắng đã rút về dãy đồi núi xa. Trước mắt họ, truông Dẻ đang điệp màu trong những sắc xanh dịu ngả chiều của trời nước cỏ cây. Cả hai bỗng ngước lên, yên lặng lắng nghe. Tiếng chim bìm bịp từ truông xa vẳng lại, mỗi lúc một lớn hơn, thao thiết và giục giã hơn. Lâu lắm rồi mới nghe lại tiếng chim này qua truông. Hồi nhỏ đi lượm củi gần đây bọn nhỏ vẫn thường nghe. Sau đó hầu như vắng dần và quên mất không rõ từ bao giờ và vì đâu. Giờ đây trong bóng chiều ngả sang màu chàm tối vẩn lên vài tia hồng cam yếu ớt mơ hồ, tiếng chim như thủ thỉ giãi bày những chờ mong tưởng đã qua lâu, đã xa xôi. Mà lạ lắm, lòng buồn thì nghe nó não nuột, khi vui thì cứ như là tiếng reo đang nao nức gọi mời...

N.T.D.S
(TCSH451/09-2026)