Phê bình toàn cảnh
Jean - Paul Sartre và vấn đề người viết

Sự ồn ào của triết thuyết Hiện sinh đã lắng xuống từ lâu, những hiểu lầm có tính chất thời thượng từ hai chữ Hiện sinh đã được làm sáng tỏ và đã đi vào quá khứ, các cuộc tranh luận xung quanh những tư tưởng của triết học và văn học Hiện sinh cũng đi đến các kết luận (dù là tương đối). Nhưng những tư tưởng của ông với tư cách một con người, một trí thức không hài lòng với hiện trạng xung quanh mình, luôn tìm tòi nghiên cứu để tìm ra những chân trời mới, đã thực sự là bài học quý giá cho các thế hệ sau này.

Để có cơ sở đánh giá và xây dựng chương trình cũng như biên soạn giáo trình lí luận văn học nước nhà hiện nay, một công việc cần kíp là tìm hiểu chương trình và giáo trình lí luận văn học ở các nước có nền lí luận văn học phát triển. Các nước phát triển về lí luận văn học có thể kể là Nga, Anh, Mĩ, Pháp, Đức, Ý, Trung Quốc. Tuy nhiên do hạn chế về thông tin, chúng tôi chỉ giới hạn trong các nước Anh,  Mĩ,  Pháp, Nga và Trung Quốc

Ở Việt Nam thế kỷ XX, đường đi của hiện tượng học là những nẻo đường vòng, và đường đi của hiện tượng học văn học thì thêm mấy ngã rẽ. Trần Đức Thảo cùng với M.Ponty, J-P.Sartre, E.Mounier,… là những người đầu tiên thuộc nền học vấn Pháp tiến hành kiểm thảo thư khố Husserl ở Bỉ. Từ đấy, mở đầu cho sự bành trướng hiện tượng học ở Pháp. Vinh quang của triết gia Thảo, bắt đầu từ hiện tượng học, và cũng từ đây, cắm dấu cho sự xâm thực vào hiện tượng học của người Việt.

Chủ nghĩa hiện đại trong văn học nghệ thuật - Bản chất và đặc trưng

Về khái niệm “hiện đại” và “chủ nghĩa hiện đại”, chúng tôi đã có một bài viết đăng trên Văn nghệ trẻ số 51-2011 và trên Vanvn.net ngày 19-12-2011. Ở đây chúng tôi xin nói rõ thêm về tình hình giới thiệu và nghiên cứu chủ nghĩa hiện đại ở Việt Nam và sau đó trình bày bản chất và đặc trưng của nó.

Văn hóa như là tha hóa
Phê phán văn hoá bao giờ cũng nhằm bảo vệ và phát huy văn hoá. Nhưng khi nhân danh tự nhiên hay lấy tự nhiên làm chuẩn mực để phê phán văn hoá (ta gọi là “tự nhiên luận”), thì thành quả văn hoá chỉ có thể có được bằng cách thoát ly khỏi tình trạng tự nhiên thô lậu
Michel Pierssens: Lý thuyết văn học ở Pháp nhất thiết phải được viết lại…
Michel Pierssens sinh năm 1945, giáo sư văn học Pháp tại Đại học Montréal, đồng sáng lập vào năm 1971 tạp chí Sub-Stance mà ông là một trong các biên tập viên, đồng thời là đồng giám đốc (cùng Jean-Jacques Lefrère) của tạp chí Histoires littéraires, tác giả của La Tour de Babil, 1976, Lautréamont. Éthique à Maldoror, 1984, Savoirs à l’oeuvre. Essais d’epistémocritique, 1991, Savoirs de Proust, 2005, Ducasse et Lautréamont. L’envers et l’endroit, 2006
Giữ tự nhiên và văn hoá
Con người sống trong lòng tự nhiên và giữa thế giới văn hoá. Không có gì rộng lớn mà gần gũi, thiết cận hơn hai thực tại ấy. Nhưng nếu hiểu văn hoá là những gì do con người sáng tạo và tái tạo thì nó khác và thậm chí đối lập lại với tự nhiên. Do đó, nhận thức tự nhiên và phê phán văn hoá hầu như là hai công việc thường xuyên trong lịch sử
Bước đầu suy nghĩ về văn học thời Mạc
Nói về văn học Mạc, về mặt khái niệm theo tôi phải giới thuyết xem văn học thời Mạc là cái gì? Tôi nghĩ, có thể tạm vạch ra mấy giới thuyết sau đây.
Lắng nghe 'Tiếng đêm'
Tản văn “Tiếng đêm” là tập sách mới nhất được nhà thơ, nhà phê bình, nhà báo Chu Thị Thơm trình làng với bạn đọc để hoàn thiện một chân dung văn học nhiều màu sắc và độc đáo.
BIẾT ĐÂU ĐỊA NGỤC THIÊN ĐƯỜNG từ góc nhìn phân tâm học
Khi tiểu thuyết khép lại bằng lời phân trần của kẻ sáng tạo, rằng: “bất cứ tiểu thuyết nào, các nhân vật trong sách, những câu chuyện và tình tiết trong sách không trùng khít với ngoài đời”; nói như vậy là “để tránh những suy diễn và hiểu lầm đáng tiếc ở một số người, tôi đành phải có một đôi lời”[1]
Tiếp nhận Trường phái hình thức Nga từ một chuyên luận khoa học
Như một quy luật hiển nhiên, có sáng tác văn học thì sớm muộn gì cũng có phê bình và lý luận văn học, càng về sau, có thêm các phương pháp nghiên cứu, phê bình văn học - với tư cách là trường phái, trào lưu nối tiếp nhau nhằm tiếp cận và giải mã tác phẩm ngày một đa dạng, tối ưu, hiện đại để không ngừng làm đầy những giá trị và ý nghĩa của tác phẩm văn học.
Mỹ học trong sự biến chuyển của triết học ngày nay
Luôn suy ngẫm và chiêm nghiệm về tồn tại người cùng thế giới sống của nó để thấu hiểu “nhân cách đang đổi thay trong một thế giới đang thay đổi”, triết học đã có những bước ngoặt lớn qua thế kỷ XX và thập kỷ đầu tiên của thế kỷ XXI.
Khởi sự của cái chết: văn bản nhấn chìm chủ thể
Roland Barthes trong một tiểu luận viết năm 1968 có tựa đề rất sốc Cái chết của tác giả, đã mở ra một nhận thức mới về văn chương. Tuyên cáo này có thể làm cho các nhà văn Việt Nam vốn mang nặng tư tưởng “văn dĩ tải đạo”, “thi dĩ ngôn chí” phát hoảng. Tuy nhiên, lập luận của Barthes và thực tiễn văn học Việt Nam gần đây cho thấy những cây bút cách tân nhất đã ý thức từ bỏ địa vị quyền uy của tác giả và khơi mở một hướng tìm tòi mới, báo hiệu những vụ mùa bội thu của văn học Việt Nam tương lai.
Diễn ngôn trần thuật khơi mở lịch sử - lý giải số phận con người
NGUYỄN DUY CƯỜNGSự khơi mở những bí ẩn và xung đột lịch sử trong hai tiểu thuyết lịch sử Hội thề và Vạn Xuân là những đặc điểm lớn của tiểu thuyết lịch sử đương đại, mang đậm tính chất giải mã những tối khuyết của lịch sử Việt Nam. Cả hai tiểu thuyết ám ảnh trước số phận những con người tao biến của lịch sử, danh thần công tướng và cả những người phụ nữ . Cả hai cuốn tiểu thuyết đều lựa chọn bối cảnh chiến tranh để khai thác. Chính lúc này đây, số phận người phụ nữ trở nên đáng thương tâm nhất. Trong cuộc đắp đổi của núi sông, có biết bao số phận người phụ nữ bị cơn bão thời đại cuốn trôi, bị ném vào lửa đầy bi thương.
Huyền thoại và giải huyền thoại trong tư tưởng của Roland Barthes
Không ai nỗ lực hơn Barthes trong việc làm cho tư tưởng của chính ông trở thành không sao có thể xác định được. Đọc Barthes, cũng như đọc Foucault, Derrida, Deleuze, hay Lacan, nghĩa là tự đày đoạ bản thân vào một ma cung của ngôn ngữ, trong đó ý nghĩa trôi nổi bập bềnh không sao nắm giữ được.
Tiểu thuyết Pháp nhìn vào nước Pháp
Việc Frédéric Beigbeder và Michel Houellebecq mấy năm gần đây nhận mấy giải thưởng văn chương danh giá hạng nhất của nước Pháp không chỉ cho thấy một sự thay đổi nhất định trong tiếp nhận và đánh giá của công chúng đối với “những đứa con hư” như hai nhà văn nhiều tai tiếng ấy, mà còn làm nổi bật lên một điều: tiểu thuyết Pháp ngày càng có xu hướng nhìn vào những vấn đề lớn hơn phạm vi các cá nhân đơn lẻ.
Con người: Sinh vật biết hành động!
“Con người là thước đo của vạn vật” – nhận định ấy đã xác lập nên môn nhân học. “Thước đo ấy không ở nơi con người mà phải tìm ở một thế giới lý tưởng, vượt lên trên con người” – quan điểm trái ngược này nâng cao kích thước triết học của vấn đề.
Bước đầu nhận diện diễn ngôn, diễn ngôn văn học, diễn ngôn thơ
Cho đến nay, về cơ bản, các vấn đề như tác giả, tác phẩm, văn bản đã được giới thiệu rộng rãi ở ta. Song sự hình dung về diễn ngôn, sự lí giải diễn ngôn văn học, diễn ngôn thơ còn có những điểm chưa rõ ràng.
Phê bình văn học hay là vương quốc của cái tranh luận
Phê bình tác động trực tiếp tới tác phẩm văn học. Nó phân tích, giải thích, cắt nghĩa để nắm bắt quan niệm và tư tưởng nghệ thuật chìm sâu trong các tầng vỉa của tác phẩm, bằng cách ấy nó biến tác phẩm tồn tại dưới dạng một văn bản thành tác phẩm tồn tại trong ý thức của chủ thể tiếp nhận. Nó tạo ra xung quanh tác phẩm một khu vực “từ trường” của dư luận xã hội để tác phẩm vừa tồn tại như một đối tượng hiện hữu cụ thể, vừa như một hiện tượng tinh thần đầy chất lí tưởng.
Con người - quen mà lạ
Hội nghị thế giới về triết học được tổ chức năm năm một lần, quy tụ hàng ngàn triết gia từ nhiều nước. Chủ đề chung của hội nghị lần thứ 18 (1988, tại Brighton, Anh) là “Quan niệm triết học về con người”, với các đề tài trong các phiên họp toàn thể: con người như là đối tượng của triết học; con người: bản tính, tinh thần và cộng đồng; hiện tại và tương lai của loài người.
Trang 4/5
1 2 3 45